Đằng sau những con số về tài sản, doanh thu và quy mô doanh nghiệp là một câu hỏi ít khi được đặt ra trong những giai đoạn thị trường thuận lợi: nếu dòng tiền không còn tăng, chúng ta sẽ giữ những gì mình đang có bằng cách nào? Câu hỏi ấy trở nên đáng suy ngẫm khi những khoản vay từng được xem là động lực để sở hữu tài sản và mở rộng kinh doanh bắt đầu bước vào giai đoạn phải trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi. Khi thời gian ân hạn kết thúc, lãi suất thay đổi và khả năng tạo tiền không tăng tương ứng, bài toán tài chính sẽ chuyển từ “có thể sở hữu bao nhiêu” sang “có đủ sức để giữ bao nhiêu”.
Từ góc nhìn của Hệ sinh thái Khởi nghiệp Thực tế DGroup Holdings (DGH), đây không chỉ là câu chuyện của tín dụng hay bất động sản, mà rộng hơn là câu chuyện về năng lực quản trị tài chính của cá nhân và doanh nghiệp trong một chu kỳ mới. Chủ tịch Hội đồng quản trị DGroup Holdings, ông Hồ Huỳnh Duy, nhìn nhận rằng một doanh nghiệp có năng lực không chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng khả năng bảo toàn dòng tiền, kiểm soát rủi ro và duy trì quyền chủ động khi thị trường thay đổi. Bởi tài sản có thể tạo ra vị thế, doanh thu có thể tạo ra quy mô, nhưng dòng tiền mới quyết định khả năng đi tiếp.
Khi đòn bẩy không còn là lợi thế tuyệt đối
Trong những năm thị trường thuận lợi, đòn bẩy tài chính giúp nhiều cá nhân và doanh nghiệp rút ngắn quá trình tích lũy và mở rộng. Một khoản vay với lãi suất phù hợp, thời gian ân hạn dài và kỳ vọng tài sản tăng giá có thể tạo cảm giác rằng áp lực tài chính vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Nhưng khi tiền gốc bắt đầu đến hạn, lãi suất ưu đãi kết thúc và nghĩa vụ thanh toán tăng lên, những tài sản từng được xem là “của để dành” có thể trở thành áp lực nếu không tạo ra đủ dòng tiền. Mua được một tài sản và giữ được tài sản ấy qua một chu kỳ biến động là hai năng lực hoàn toàn khác nhau.
Điều đáng quan tâm là giá trị tài sản không đồng nghĩa với khả năng thanh toán. Một người có thể sở hữu nhiều bất động sản nhưng vẫn gặp khó khăn nếu dòng tiền hàng tháng không đủ trả ngân hàng. Một doanh nghiệp có doanh thu lớn vẫn có thể thiếu tiền nếu vốn bị mắc kẹt trong hàng tồn kho, công nợ hoặc những khoản đầu tư chưa tạo ra dòng tiền. Ngân hàng thu nợ bằng tiền đúng hạn, chứ không thu bằng kỳ vọng giá tài sản sẽ tăng trong tương lai. Vì vậy, khi dòng tiền bắt đầu suy yếu, áp lực sẽ nhanh chóng buộc người vay phải lựa chọn giữa bán tài sản, thu hẹp hoạt động hoặc tìm kiếm nguồn vốn mới.
Khi dòng tiền gãy, tác động lan rộng ra xã hội
Một khoản nợ ban đầu có thể chỉ là vấn đề của một cá nhân, nhưng khi nhiều chủ thể cùng chịu áp lực thanh khoản, tác động có thể lan rộng qua toàn bộ nền kinh tế. Doanh nghiệp thiếu tiền sẽ giảm đơn hàng, nhà cung cấp mất doanh thu, người lao động bị ảnh hưởng thu nhập, sức mua suy giảm và các hoạt động kinh doanh tiếp tục chịu tác động. Khi dòng tiền bị hút ngày càng nhiều vào nghĩa vụ trả nợ thay vì quay trở lại sản xuất, tiêu dùng và đầu tư, nền kinh tế có thể đối diện với một vòng xoáy suy giảm mà điểm xuất phát không nhất thiết là giá tài sản giảm, mà là khả năng thanh toán bị suy yếu.
Trong bối cảnh đó, thanh khoản trở thành một dạng “quyền lựa chọn”. Người có dòng tiền ổn định có thể chờ đợi khi thị trường biến động; người thiếu tiền mặt có thể buộc phải bán ngay cả khi giá chưa đạt kỳ vọng. Một doanh nghiệp có nguồn dự phòng có thể duy trì hoạt động và chờ thị trường phục hồi; doanh nghiệp thiếu vốn lưu động có thể phải thu hẹp hoặc dừng những kế hoạch đang triển khai. Vì thế, sức khỏe tài chính không chỉ nằm ở quy mô tài sản mà còn nằm ở khả năng duy trì dòng tiền trong những tháng khó khăn nhất.
Doanh nghiệp sẽ được đo bằng sức khỏe, không chỉ bằng tốc độ
Đây cũng là lúc xã hội cần nhìn nhận lại cách đánh giá một doanh nghiệp. Doanh thu cao chưa chắc đồng nghĩa với tài chính khỏe; tốc độ mở rộng nhanh chưa chắc là tăng trưởng bền vững. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có tạo ra tiền thật hay không, vòng quay vốn có lành mạnh không, công nợ có được kiểm soát không và sau khi thanh toán các nghĩa vụ, doanh nghiệp còn đủ nguồn lực để tiếp tục vận hành hay không.
Theo góc nhìn của ông Hồ Huỳnh Duy, quản trị dòng tiền không thể chỉ là câu chuyện của bộ phận tài chính, mà phải trở thành năng lực của cả tổ chức. Người kinh doanh cần hiểu doanh số chưa thu được chưa phải là tiền; người vận hành phải nhìn thấy lượng vốn đang nằm trong tồn kho; người lãnh đạo phải biết mỗi quyết định đầu tư sẽ tạo ra dòng tiền vào thời điểm nào. Một doanh nghiệp trưởng thành không phải là doanh nghiệp lúc nào cũng tăng tốc, mà là doanh nghiệp biết khi nào nên mở rộng, khi nào cần giữ sức và quan trọng nhất là không đánh mất quyền chủ động trước biến động.
Sau cơn sóng, tài sản có thể đổi chủ
Khủng hoảng không nhất thiết làm tài sản biến mất. Nhà đất vẫn ở đó, nhà máy vẫn ở đó, cửa hàng vẫn ở đó và năng lực sản xuất của nền kinh tế vẫn còn đó. Điều có thể thay đổi là quyền sở hữu những tài sản ấy. Khi một người không còn đủ dòng tiền để trả nợ, họ có thể buộc phải bán tài sản. Trong khi đó, người có tiền mặt, dòng tiền ổn định và năng lực quản trị tốt lại có thể nhìn thấy cơ hội trong chính những thời điểm thị trường nhiều áp lực nhất. Bởi vậy, mỗi chu kỳ kinh tế không chỉ tạo ra sự điều chỉnh về giá, mà còn có thể tạo ra sự dịch chuyển về quyền sở hữu.
Bài học vì thế không phải là “đừng vay”, bởi tín dụng vẫn là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Vấn đề nằm ở khả năng kiểm soát giới hạn của đòn bẩy. Một khoản vay được sử dụng để tạo ra năng lực kinh doanh và dòng tiền mới có thể trở thành động lực tăng trưởng; ngược lại, khoản vay được dùng để duy trì một mô hình không còn tạo đủ tiền sẽ dần biến thành gánh nặng. Khi tiền gốc bắt đầu đòi lại, những gì từng được che phủ bởi kỳ vọng sẽ dần hiện ra. Thị trường khi ấy sẽ không chỉ hỏi một cá nhân đang sở hữu bao nhiêu tài sản hay một doanh nghiệp đã từng tăng trưởng nhanh đến đâu, mà sẽ hỏi: sau khi hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ tài chính, còn lại bao nhiêu dòng tiền để tiếp tục sống, tiếp tục kinh doanh và tiếp tục đầu tư?
Bởi người còn dòng tiền sẽ còn thời gian; còn thời gian sẽ còn lựa chọn; còn lựa chọn sẽ còn khả năng vượt qua biến động. Ngược lại, khi dòng tiền bị bào mòn bởi nghĩa vụ tài chính, ngay cả những tài sản lớn cũng có thể trở thành áp lực. Sức mạnh tài chính, sau cùng, không nằm ở những gì chúng ta sở hữu, mà nằm ở khả năng bảo vệ những gì mình sở hữu trước những biến động của chu kỳ kinh tế.
BT. KaMy
