Trong nhiều năm, cách chúng ta hiểu về việc học gần như không thay đổi: phải có người dạy giỏi thì mới có người học tốt. Nhưng thực tiễn của nền kinh tế hiện đại – nơi tri thức liên tục biến động và nhanh chóng lỗi thời đang đặt lại toàn bộ giả định đó. Giá trị của học tập ngày càng không nằm ở việc truyền đạt, mà nằm ở khả năng tự kích hoạt tri thức từ bên trong mỗi con người. Khi “dạy” không còn là trung tâm, cách tổ chức việc học – từ nhà trường đến doanh nghiệp buộc phải thay đổi theo.
Trong cấu trúc truyền thống, tri thức thường được xem như một dạng tài sản có thể đóng gói và chuyển giao. Người dạy giữ vai trò trung tâm, còn người học ở vị trí tiếp nhận. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ rõ giới hạn khi áp dụng vào môi trường kinh tế hiện đại. Khi kiến thức chỉ dừng lại ở việc “nghe và biết”, nó không tạo ra năng suất, cũng không chuyển hóa thành năng lực thực tế. Người dạy sớm chạm trần kinh nghiệm, người học mất dần động lực, còn tổ chức thì rơi vào vòng lặp đào tạo hình thức – nơi số giờ học tăng lên nhưng hiệu quả không thay đổi.
Ngược lại, thực tiễn vận hành của nhiều doanh nghiệp cho thấy một hướng đi khác: học không phải là một hoạt động tách biệt, mà là một phần của công việc. Tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được đưa vào hành động, được kiểm chứng bằng kết quả và được điều chỉnh thông qua sai lệch. Một vòng lặp học tập đúng nghĩa luôn bao gồm: tiếp nhận – áp dụng – sai – sửa – và tiếp tục học. Nếu thiếu đi bước thực hành, kiến thức chỉ dừng lại ở mức thông tin. Nếu không có sai lầm, quá trình học gần như không thể hoàn tất.
Chính vì vậy, “sai” không còn là điều cần tránh, mà là điều kiện để tiến bộ. Trong môi trường đổi mới sáng tạo, nơi các mô hình kinh doanh liên tục bị thử thách, khả năng thử nghiệm và chấp nhận sai có kiểm soát trở thành nền tảng của phát triển. Một tổ chức không cho phép sai lầm thực chất là tổ chức đang tự giới hạn khả năng học của mình.
Sự chuyển dịch này cũng phản ánh rõ nét ở thị trường lao động. Khi vòng đời kỹ năng ngày càng ngắn, lợi thế không còn thuộc về những người “biết nhiều”, mà thuộc về những người “học nhanh”. Năng lực quan trọng nhất không còn là lượng kiến thức tích lũy, mà là khả năng xác định mình cần học gì, học như thế nào và áp dụng ra sao trong bối cảnh thực tế. Đây cũng là lý do vì sao nhiều doanh nghiệp hiện nay không còn đặt nặng bằng cấp, mà chú trọng hơn vào năng lực tự học và khả năng thích nghi.
Trong bối cảnh đó, một số hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu tái định hình cách tiếp cận phát triển con người. Điển hình như Hệ sinh thái Khởi nghiệp thực tế DGroup Holdings, tổ chức này lựa chọn cách tiếp cận khác biệt: không tập trung vào đào tạo đại trà, mà tạo môi trường để mỗi cá nhân học thông qua công việc thực tế, tự va chạm, tự điều chỉnh và tự nâng cấp năng lực liên tục. Đây cũng là hướng đi đang dần trở thành xu thế trong các doanh nghiệp vận hành theo mô hình linh hoạt và đổi mới.
Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ dừng lại ở phạm vi doanh nghiệp. Ở cấp độ xã hội, việc hiểu đúng bản chất của học tập có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng nguồn nhân lực. Nếu việc học vẫn bị đồng nhất với việc tích lũy kiến thức để “biết”, xã hội sẽ tiếp tục sản sinh ra những cá nhân thiếu năng lực giải quyết vấn đề thực tế. Ngược lại, khi việc học được định hướng vào giá trị ứng dụng – gắn với công việc, với đời sống và với kết quả – năng lực chung của nền kinh tế sẽ được nâng lên một cách bền vững.
Cuối cùng, vấn đề không còn nằm ở việc chúng ta học bao nhiêu, mà là học có tạo ra thay đổi hay không. Một nền kinh tế không thể đi xa nếu tri thức chỉ nằm trên giấy, cũng như một doanh nghiệp không thể lớn nếu con người trong đó chỉ “biết” mà không “làm”. Giá trị thật của học tập chỉ được chứng minh khi nó giải quyết được vấn đề, tạo ra kết quả và mở ra năng lực mới.
Khi mỗi cá nhân biết tự học từ chính công việc, từ va chạm và từ cả những sai lệch của mình, việc học sẽ không còn cần thúc ép, mà trở thành một phản xạ tự nhiên. Và khi điều đó trở thành phổ biến, học tập không chỉ là hành trình cá nhân, mà trở thành nền tảng vận hành của cả một nền kinh tế. Đó không chỉ là học bền - mà là cách duy nhất để phát triển bền.
BT. KaMy
