“Từ chối AI hôm nay cũng giống như từ chối Internet 20 năm trước. Cái giá phải trả không phải là chậm hơn, mà là bị bỏ lại phía sau.”
Thị trường không bao giờ chờ doanh nghiệp sẵn sàng mới thay đổi. Một công nghệ mới xuất hiện, một hành vi tiêu dùng dịch chuyển, một phương thức kinh doanh mới hình thành; đến khi tác động đủ lớn để tất cả cùng nhìn thấy, những doanh nghiệp đi trước thường đã tạo được một khoảng cách nhất định. AI đang tạo ra một sự dịch chuyển như vậy. Nó không còn nằm trong những cuộc thảo luận mang tính tương lai, mà đã bước vào hoạt động bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng, quản trị dữ liệu và cả quá trình ra quyết định. Điều đáng suy nghĩ vì thế không phải AI sẽ xuất hiện khi nào, mà là doanh nghiệp nào sẽ kịp thay đổi trước khi AI trở thành một tiêu chuẩn cạnh tranh mới của thị trường.
AI đang thay đổi luật chơi của doanh nghiệp
Điểm khác biệt của AI nằm ở tốc độ mà nó tác động đến năng suất. Những công việc từng cần nhiều giờ để tìm kiếm, tổng hợp, phân tích hoặc xử lý có thể được rút ngắn đáng kể. Một đội ngũ nhỏ có thể tạo ra năng suất cao hơn, một doanh nghiệp hạn chế về nguồn lực có thể tiếp cận những năng lực trước đây thường đòi hỏi cả một bộ máy chuyên môn. Nhưng AI không đơn giản là một công cụ giúp con người làm việc nhanh hơn. Khi được ứng dụng đúng, nó buộc doanh nghiệp nhìn lại cách công việc đang được tổ chức, dữ liệu đang được sử dụng và nguồn lực con người đang được phân bổ. Chính ở điểm này, AI bắt đầu chuyển từ một công cụ hỗ trợ thành một yếu tố tạo ra lợi thế cạnh tranh mới.
Vấn đề vì thế không còn nằm ở việc doanh nghiệp có mua được công nghệ hay không. Công nghệ ngày càng dễ tiếp cận, nhưng năng lực biến công nghệ thành kết quả kinh doanh mới là thứ khó sao chép. Hai doanh nghiệp có thể sử dụng cùng một công cụ AI, nhưng nếu một bên có đội ngũ học nhanh hơn, quy trình linh hoạt hơn và nhà quản trị biết đặt công nghệ vào đúng điểm nghẽn, kết quả tạo ra sẽ hoàn toàn khác. Cuộc cạnh tranh vì thế đang dần chuyển từ câu hỏi “ai có công nghệ?” sang câu hỏi quan trọng hơn: “ai biết biến công nghệ thành năng lực?”
Từ bài toán đó, AI không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ. Nó trở thành câu chuyện của mọi doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và thích ứng với một thị trường thay đổi nhanh hơn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, áp lực này càng rõ rệt bởi nguồn lực để thử nghiệm luôn có giới hạn. Nhưng chính AI cũng mở ra một cơ hội mới: doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống lớn, mà có thể đi từ những vấn đề rất cụ thể trong bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng, quản trị và đào tạo nhân sự. Những thay đổi nhỏ, nếu được tích lũy đủ lâu, có thể tạo ra thay đổi lớn về năng lực cạnh tranh.
Từ thực tế đó, Hệ sinh thái Khởi nghiệp thực tế DGroup Holdings (DGH) nhìn nhận AI trong một bài toán rộng hơn việc ứng dụng một công cụ mới. Đó là câu chuyện về nâng cấp con người, thay đổi phương thức làm việc và tái cấu trúc năng lực doanh nghiệp trước một chu kỳ cạnh tranh mới. Chủ tịch HĐQT DGroup Holdings, ông Hồ Huỳnh Duy, nhìn nhận công nghệ không đơn thuần thay đổi công cụ lao động, mà đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tạo ra giá trị. Tuy nhiên, điều đáng nói là tư duy này không chỉ thuộc về DGH, mà đang trở thành bài toán chung của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam khi công nghệ ngày càng tác động trực tiếp đến năng suất và khả năng tồn tại trên thị trường.
Cuộc cạnh tranh không phải giữa AI và con người
Nỗi lo AI thay thế con người đang ngày càng phổ biến. Nhưng nhìn từ góc độ kinh tế, câu hỏi đáng quan tâm hơn có thể là: con người nào biết sử dụng AI sẽ tạo ra lợi thế trước con người vẫn làm việc hoàn toàn theo cách cũ? Khi những công việc lặp lại được công nghệ hỗ trợ, giá trị của con người không nhất thiết giảm đi mà có thể chuyển sang những năng lực cao hơn như sáng tạo, tư duy chiến lược, xây dựng quan hệ và ra quyết định. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa mở rộng năng lực mà không nhất thiết phải mở rộng bộ máy theo cách truyền thống.
Tuy nhiên, sử dụng AI không đồng nghĩa với chuyển đổi. Nếu doanh nghiệp chỉ dùng AI để viết nhanh hơn, tìm thông tin nhanh hơn hay tạo nội dung nhanh hơn nhưng mọi quy trình phía sau vẫn giữ nguyên, lợi thế sẽ rất hạn chế. Chuyển đổi thực sự bắt đầu khi nhà quản trị đặt câu hỏi: nếu có AI ngay từ đầu, chúng ta có còn tổ chức công việc theo cách này không? Một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng có thể dẫn đến những thay đổi sâu sắc về nhân sự, quy trình, dữ liệu và cách ra quyết định. Khi đó, AI không còn là công cụ được đưa vào một hệ thống cũ, mà trở thành lý do để doanh nghiệp thiết kế lại chính hệ thống ấy.
Nhà lãnh đạo phải thay đổi trước khi doanh nghiệp thay đổi
Không doanh nghiệp nào có thể chuyển đổi nhanh hơn tư duy của người lãnh đạo. Nhà quản trị không nhất thiết phải trở thành chuyên gia AI, nhưng cần hiểu công nghệ đang tác động đến ngành nghề, khách hàng và năng suất lao động như thế nào. Nếu lãnh đạo xem AI là một phong trào, đội ngũ sẽ sử dụng nó theo phong trào. Nếu lãnh đạo xem AI là một năng lực chiến lược, doanh nghiệp sẽ bắt đầu tìm cách đưa công nghệ vào những bài toán tạo ra giá trị thực tế. Khoảng cách giữa hai cách tiếp cận có thể chưa nhìn thấy ngay, nhưng sẽ ngày càng rõ khi thị trường cạnh tranh bằng tốc độ, dữ liệu và hiệu quả.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa, đây vừa là áp lực vừa là cơ hội. Không phải doanh nghiệp nào cũng cần đầu tư một hệ thống AI lớn ngay lập tức. Điều cần thiết trước hết là xác định những điểm đang làm doanh nghiệp chậm lại và thử nghiệm công nghệ ở chính những điểm đó. Một quy trình được rút ngắn, một nhóm khách hàng được phục vụ tốt hơn hay một đội ngũ được giải phóng khỏi những công việc lặp lại đều có thể trở thành bước khởi đầu cho một cuộc chuyển đổi lớn hơn. Lợi thế trong tương lai có thể không thuộc về doanh nghiệp nhiều tiền nhất, mà thuộc về doanh nghiệp học nhanh nhất cách biến công nghệ thành giá trị.
Sau cùng, AI vẫn là câu chuyện về năng lực thích ứng của con người. Công nghệ có thể mở ra cơ hội, nhưng doanh nghiệp có tận dụng được hay không phụ thuộc vào cách lãnh đạo nhìn nhận sự thay đổi và cách đội ngũ học hỏi. Internet từng khiến nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi liệu họ có thực sự cần bước vào thế giới số hay không. Hai thập niên sau, thị trường đã trả lời thay họ bằng chính vị trí của những doanh nghiệp còn tồn tại, những doanh nghiệp đã vươn lên và cả những doanh nghiệp từng bỏ lỡ cơ hội. Với AI, lịch sử có thể đang lặp lại với tốc độ nhanh hơn. Doanh nghiệp không nhất thiết phải đi đầu trong mọi công nghệ, nhưng nhất định phải đủ tỉnh táo để không trở thành người cuối cùng nhận ra luật chơi đã thay đổi.
BT. KaMy
