Xã hội luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho những người đã chạm đến thành công. Điều đó không khó lý giải, bởi thành tựu trong kinh doanh hay trong đời sống thường được xem là kết tinh của trí tuệ, bản lĩnh, sự bền bỉ và năng lực vượt lên nghịch cảnh. Thành công tạo ra sức ảnh hưởng, và sức ảnh hưởng ấy tự nhiên trở thành một dạng “quyền lực mềm” trong đời sống xã hội.
Mỗi chia sẻ của một doanh nhân tên tuổi, mỗi góc nhìn của một người từng tạo dựng được cơ đồ, thường nhanh chóng được công chúng đón nhận với sự chú ý lớn, thậm chí được mặc nhiên xem như một lời khuyên có giá trị phổ quát. Nhưng chính ở điểm tưởng như hợp lý ấy lại ẩn chứa một ngộ nhận rất phổ biến: xã hội đôi khi dễ đánh đồng giữa thành công và sự đúng đắn tuyệt đối.
Thành công không phải đặc quyền của chân lý
Bản chất của thành công chưa bao giờ là tấm giấy chứng nhận cho quyền đúng trong mọi vấn đề. Một người có thể rất giỏi ở lĩnh vực họ đã dành cả chục năm va chạm, thất bại, tích lũy và trưởng thành; có thể sở hữu chiều sâu hiếm có trong lĩnh vực chuyên môn; có thể nhìn ra bản chất của thị trường nhờ trải nghiệm thực chiến mà số đông chưa từng nếm trải. Nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi nhận định của họ đều đúng, càng không có nghĩa những trải nghiệm cá nhân ấy có thể trở thành công thức áp dụng cho tất cả.
Kinh doanh vốn là một thế giới vận hành bởi bối cảnh, chu kỳ, nguồn lực và điều kiện riêng biệt. Một mô hình tạo nên kỳ tích cho người này chưa chắc đã tạo ra kết quả cho người khác. Một tư duy từng đúng trong giai đoạn tăng trưởng nóng có thể trở nên lạc nhịp trong thời kỳ tái cấu trúc. Thành công vì thế đáng để học hỏi, nhưng không nên được thần thánh hóa như một dạng chân lý miễn nhiễm với phản biện.
Khi vị thế xã hội lấn át giá trị lập luận
Điều khiến nhiều quan điểm của người thành công dễ được tin tưởng không hoàn toàn nằm ở nội dung, mà nằm ở vị thế của người phát ngôn. Công chúng thường bị thuyết phục bởi ba yếu tố rất mạnh: hào quang thành tựu, sức nặng của tài sản và khí chất tự tin trong cách truyền đạt. Khi một người đã trở thành biểu tượng của chiến thắng, lời nói của họ tự nhiên mang theo một lực hấp dẫn rất lớn, khiến nhiều người tiếp nhận trước khi kịp đặt câu hỏi phản biện. Chính tâm lý ấy tạo nên một hiệu ứng xã hội đáng lưu tâm: người ta dễ tin vì ai nói, hơn là vì điều được nói có thực sự đúng hay không.
Không ít câu chuyện thành công được kể lại như công thức chiến thắng, nhưng phần thất bại, những lần trả giá, những yếu tố thời vận hay điều kiện đặc thù phía sau lại bị lược bỏ. Khi đó, thứ chinh phục đám đông đôi khi không còn là chiều sâu tri thức, mà là nghệ thuật tạo ảnh hưởng. Điều nguy hiểm nhất không phải là một quan điểm sai, mà là một quan điểm nghe rất đúng nhưng không tạo ra giá trị khi bước vào thực tế.
Giá trị thật phải đi qua kiểm chứng
Trong đời sống kinh tế, một nhận định chỉ thực sự có giá trị khi nó đủ sức đứng vững trước thực tiễn. Trải nghiệm là quan trọng, nhưng trải nghiệm chỉ trở thành tri thức khi được soi sáng bởi tư duy logic và được chứng minh bằng kết quả. Một quan điểm đáng tin phải trả lời được những câu hỏi cốt lõi: nhận định ấy đúng trong điều kiện nào, phù hợp với nhóm đối tượng nào, dựa trên dữ liệu hay trải nghiệm nào, và có khả năng tạo ra kết quả lặp lại hay không.
Nếu không thể kiểm chứng, đó chỉ nên được xem là góc nhìn tham khảo. Nếu không thể áp dụng, đó chỉ là ý tưởng đẹp trên lý thuyết. Nếu không tạo ra giá trị thực tế, sức nặng ngôn từ cũng chỉ dừng lại ở khả năng truyền cảm hứng. Xã hội càng phát triển, cộng đồng doanh nghiệp càng trưởng thành thì thước đo dành cho tri thức càng phải khắt khe hơn: không nhìn vào hào quang của người nói, mà nhìn vào giá trị thật của điều được nói ra.
Tư duy trưởng thành của cộng đồng doanh nghiệp
Trong hệ sinh thái doanh nghiệp hiện đại, đặc biệt ở những cộng đồng khởi nghiệp thực chiến, tư duy “nghe để tham khảo nhưng tin bằng kiểm chứng” đang dần trở thành chuẩn mực mới. Nhiều doanh nghiệp không còn tìm kiếm những công thức thành công được kể bằng hào quang, mà tập trung vào những mô hình có thể vận hành, có thể nhân rộng và tạo ra hiệu quả bền vững. Từ góc nhìn vận hành tại DGroup Holdings, Chủ tịch Ho Duy Anthony cho rằng người thành công luôn đáng để lắng nghe, nhưng niềm tin chỉ nên đặt vào những giá trị đã đi qua ba lớp sàng lọc cốt lõi: thực tế, logic và kết quả. Đó không chỉ là một nguyên tắc trong quản trị doanh nghiệp, mà còn là biểu hiện của một tư duy phát triển lành mạnh - nơi thành tựu được tôn trọng, kinh nghiệm được ghi nhận, nhưng không ai được đứng ngoài sự phản biện của thực tiễn.
Một xã hội trưởng thành không phủ nhận giá trị của những người thành công, nhưng cũng không biến thành công thành chiếc áo khoác cho sự đúng đắn tuyệt đối. Sự tỉnh táo của cộng đồng không nằm ở việc ngừng lắng nghe những người đã đi trước, mà nằm ở khả năng biết chọn lọc điều đáng tin, biết phản biện điều chưa đủ cơ sở và biết kiểm chứng mọi giá trị bằng thực tế vận hành của cuộc sống. Bởi sau cùng, điều đứng vững lâu dài chưa bao giờ là danh tiếng của người nói, mà luôn là giá trị thật của điều được nói ra. Thành công có thể tạo nên sức nặng cho một quan điểm, nhưng chỉ có sự thật được kiểm chứng mới tạo nên chân giá trị bền vững cho xã hội.
BT. KaMy
